LEEV! - ondersteunings­zoeker Bewegen & Voeding

Beweeginterventie 'Power-assisted exercise intervention (Oefeninterventie met beweegbanken)'

Deze interventie richt zich op de cliënt en is enkelvoudig.

Randvoorwaarden

• Zes verschillende kracht ondersteunende oefenmachines/beweegbanken waarmee sit-ups, spreiden/sluiten van de benen, zijwaarts buigen romp, heffen armen en kantelen van het bekken kunnen worden uitgevoerd.
• Ruimte waarin de beweegbanken/oefenmachines kunnen staan, ook voorzien van een mobiele tillift of plafondtillift zodat ook mensen met EMB gemakkelijk op de banken gelegd kunnen worden.
• Zorgprofessionals/ begeleiders die de cliënten tijdens de oefeningen ondersteunen.
• Scholing aan zorgprofessionals (begeleiders) over hoe de beweegbanken moeten worden gebruikt/moeten worden ingezet bijv. door fysiotherapeut of bewegingsagoog.
• Tijdsinvestering voor begeleiders: 1,5 uur per week, 20 weken totaal = 30 uur in totaal.
• Tijdsinvestering voor fysiotherapeut of bewegingsagoog: 2 uur (training).

Doelgroep

Deze interventie is geschikt bevonden voor volwassen en oudere cliënten met een ernstige of zeer ernstige verstandelijke beperking (EVB of ZEVB). Deze interventie is geschikt voor personen die afhankelijk zijn van een rolstoel en/of een visuele of auditieve beperking hebben.

Het expertpanel geeft aan dat deze interventie mogelijk ook geschikt is voor personen met een lichte tot matige verstandelijke beperking en personen die zelfstandig of met enige moeite kunnen lopen en geen visuele of auditieve beperking hebben.

De cliënt volgt het kracht ondersteunend programma samen met betrokken zorgprofessionals, zoals fysiotherapeuten en bewegingsagogen of andere begeleiders.

Doel interventie

Dit is een beweegprogramma wat uitgevoerd wordt met behulp van verschillende beweegbanken, die gericht zijn op het maken van kracht ondersteunende bewegingen van de ledematen. Het doel is motorische activatie van de client wat effect heeft op onder meer spierspanning en alertheid.

Deze interventie is effectief bevonden op de doelen plezier-ervaring en verbeteren van de ademhaling/zuurstof.

Het expertpanel geeft aan dat deze interventie mogelijk ook werkzaam is op de doelen ontspanning, obstipatie voorkomen of verhelpen, mentaal welbevinden en functionele mogelijkheden vergroten.

Omschrijving interventie

In deze interventie ondergaat de doelgroep kracht ondersteunende oefeningen. Deze oefeningen bestaan uit onder andere sit-ups, het opzij bewegen van de armen, het sluiten van de benen en het buigen van de heupen. Deze oefeningen worden ondersteund door 6 verschillende kracht ondersteunende apparaten. Deze interventie duurt 20 weken en bestaat uit 3 sessies van 30 minuten per week.

Praktische tips

Op de volgende website staat een filmpje ter ondersteuning:
https://www.visio.org/nl-nl/professional/expertise/onderzoeken/bewegen-en-fitheid/kenniscollectie-bewegen-is-gezond/programma-bewegen-naar-gezondheid/mogelijkheden-tot-bewegen/bewegingsbanken

Meer informatie

Deze interventie is wetenschappelijk getoetst en effectief bevonden op het aspect van zuurstofsaturatie op niveau 'indicatief voor effectiviteit'. Dit is niveau 3/4 op de effectladder.

Het artikel waarop deze interventie gebaseerd is staat hieronder:

Wessels, M. D., Bossink, L., & Van Der Putten, A. (2017). The Effects of a Power-Assisted Exercise Intervention on Alertness in People With Profound Intellectual and Multiple Disabilities. Journal Of Cognitive Education And Psychology, 16(3), 281-292. https://doi.org/10.1891/1945-8959.16.3.281

Beweeginterventie 'Fit-VVB: Fitness voor bovenbenen voor mensen met visuele en verstandelijke beperking'

Deze interventie richt zich op de cliënt en is enkelvoudig.

Randvoorwaarden

• Materiaal: leg extension apparaat en evt. loopband of hometrainer voor warming-up.
• Ruimte: de ruimte moet veilig ingericht zijn voor de cliënten met een visuele beperking.
• Ondersteuningsbehoeften: bij sommige cliënten is het nodig om eerst de (volledige) beweging aan te leren met behulp van de leg extension in combinatie met het leren uit- en door te ademen tijdens de krachtsinspanning.
• Groep van 4 cliënten.
• Begeleiding van een fysiotherapeut en een bewegingsagoog of een fysiotherapeut/bewegingsgagoog met een begeleider.
• Intensieve begeleiding: 2 begeleiders op 4 cliënten, i.v.m. de visuele en verstandelijke beperking.
• Scholing: niet nodig, kennisnemen van de opbouw in het programma is voldoende voor de fysiotherapeut/bewegingsagoog.
• Er zijn mogelijk contra-indicaties aanwezig, beoordeling van de fysiotherapeut en/of arts kan nodig zijn. Zie ook de exclusiecriteria onder 'meer informatie'.

Doelgroep

Deze interventie is geschikt bevonden voor volwassenen met een matige tot ernstige verstandelijke beperking.

Het expertpanel geeft aan dat deze interventie mogelijk ook geschikt is voor volwassen en ouderen met een lichte verstandelijke beperking.

Deze interventie is geschikt voor personen met een visuele beperking die zelfstandig of met enige moeite kunnen lopen (GMFCS I).

Het expertpanel geeft aan dat deze interventie mogelijk ook geschikt is voor personen die goed zicht hebben.

De cliënt volgt het Fit-VVB programma samen met 3 andere cliënten onder begeleiding van een fysiotherapeut en een bewegingsagoog, of een fysiotherapeut/bewegingsagoog met een begeleider. Deze interventie is geschikt voor wonen en dagbesteding.

Doel interventie

Deze interventie is gericht op het verbeteren van kracht van de bovenbeenspieren (m. Quadriceps) met behulp van de leg extension (fitnessapparaat), een zogenaamd PRT (Progressive Resistance Training).

Deze interventie is effectief bevonden op doelen functionele mogelijkheden vergroten, kracht, uithoudingsvermogen, balans en lichaamssamenstelling (BMI/vetpercentage).

Het expertpanel geeft aan dat deze interventie mogelijk ook werkzaam is op de doelen ontspanning, alertheid, voorkomen of verhelpen van obstipatie, mentaal welbevinden, autonomie, hart- en vaat functioneren, motorische ontwikkeling, houdingsverbetering, plezier/ervaring en afname gedragsproblematiek.

Omschrijving interventie

Dit beweegprogramma maakt gebruik van de leg extension en heeft een progressieve opbouw in krachtsopbouw met voor- tussen- en een nameting. Het effect van het trainingsprogramma richt zich op de fysieke fitheidsmaten, kracht, cardiorespiratoire fitheid en balans. Daarnaast worden op activiteiten, - en participatieniveau persoonlijke doelen van de cliënten opgesteld en voor- en nagemeten met behulp van Goal Attainment Scores (GAS).

Bij sommige cliënten is het nodig om eerst de (volledige) beweging aan te leren met behulp van de leg extension in combinatie met het leren uit- en door te ademen tijdens de krachtsinspanning. Dan is voorafgaand aan de interventie een oefentraject nodig.

Het trainingsprogramma duurt 10 weken en bestaat uit 2 à 3 sessies van 45 minuten per week. Dit programma kan na de eerste 10 weken worden voortgezet. De meeste cliënten bereiken de maximale kracht na 20 weken. Om kracht na de interventie te behouden is 1 x per week doortrainen afdoende gebleken (dit is niet gepubliceerd).

Fit-VVB trainingsprogramma:

Week	% van 1RM*	Aantal sets en herhalingen	Hersteltijd in seconden
1	50	2x 20 - 22 hh	30
2	50	2x 20 - 22 hh	30
3	55	2x 18 - 20 hh	30
4	60	2x 18 - 20 hh	30
5	65	3x 12 - 14 hh	45
6	70	3x 12 - 14 hh	60
7	70	3x 12 - 14 hh	60
8	75	3x 10 - 12 hh	90
9	80	3x 8 - 10 hh	120
10	80	3x 8 - 10 hh	120

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1RM*: Repetition Maximum, dit is het gewicht wat iemand maximaal één keer weg kan drukken. Hierbij geldt wel de voorwaarde dat dit uitgevoerd wordt met een correcte techniek zonder al te veel compensatiemechanismen van spieren die niet primair bij de oefening zijn betrokken.

Exclusiecriteria voor de studie

In dit onderzoek werden deelnemers uitgesloten als ze kort voorafgaand aan het PRT-programma of op het moment van de trainingen/metingen één van de volgende uitsluitingscriteria vertoonden:

• Mentale of fysieke gezondheidsproblemen waardoor de deelnemer niet kon deelnemen, zoals; psychosen, depressie of andere ernstige psychische problemen zoals gedrags- en langdurige stress
• Somatische ziekten gedefinieerd als chronische ziekten en/of ziekten die niet in korte tijd worden opgelost, zoals: artrose, osteoporose, longontsteking en algemene ziekte of koorts, antibiotica gebruik, episode van verergering van astma of epilepsie, verse wond(en)/kneuzing(en) of andere factoren die pijn veroorzaken tijdens beweging
• Stress zoals blijkt uit het gedrag van de deelnemer, bijvoorbeeld onrustig gedrag, afgeleid gedrag of tekenen van ongelukkig zijn. Het multidisciplinaire team rondom de cliënt evalueerden of het niveau van het gedrag zodanig was dat uitsluiting gerechtvaardigd was en namen dan uiteindelijk een besluit.

Meer informatie

Meer informatie over 1RM is te vinden in de bijlage.

Deze interventie is wetenschappelijk getoetst en effectief bevonden op niveau 'indicatief voor effectiviteit'. Dit is niveau 3/4 op de effectladder.

Het artikel waarop deze interventie gebaseerd is staat hieronder:

Dijkhuizen A., Waninge, A., Hermans S., Van der Schans, C.P. & Krijnen, W.P., (2019) Progressive resistance training for persons with intellectual disabilities and visual impairment. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities. 32:1194-1202

 

GOUD Krachttrainings­programma

Deze interventie richt zich op de cliënt en is enkelvoudig.

Randvoorwaarden

• Benodigde materialen: losse gewichten, en/of weerstandsbanden, en/of verzwaringsvesten, bankje/step, stoel, matje.
• Indien er een sportruimte beschikbaar is met apparaten, zoals bijvoorbeeld een pulley, kunnen deze ook goed gebruikt worden om de oefeningen uit te voeren.
• Het GOUD Krachttrainingsprogramma moet begeleid worden door een fysiotherapeut of bewegingsagoog (eventueel totdat duidelijk is dat een client dit goed zelf kan).
• In het GOUD Krachttrainingsprogramma wordt getraind met een bepaalde trainingsintensiteit aan de hand van de 1RM. Meer informatie hierover staat in de bijlage.

Doelgroep

Deze interventie is geschikt bevonden voor volwassenen en ouderen met een lichte tot matige verstandelijke beperking en met voldoende mobiliteit om krachtoefeningen voor het gehele lichaam uit te voeren. De cliënt volgt het GOUD Krachttrainingsprogramma samen met de fysiotherapeut of bewegingsagoog en indien nodig een begeleider. Deze interventie is geschikt voor wonen en dagbesteding.

Doel interventie

Deze interventie is een krachttrainingsprogramma dat gericht is op het verlagen van het risico op hart- en vaatziekten. Daarnaast heeft krachttraining bredere effecten, en kan dit programma mogelijk effect hebben op mentaal welbevinden, functionele mogelijkheden, kracht, uithoudingsvermogen, balans, lichaamssamenstelling, gedragsproblematiek, en het verminderen van het valrisico.

Het expertpanel geeft aan dat deze interventie mogelijk ook werkzaam is op de doelen ontspanning, alertheid, obstipatie voorkomen of verhelpen, autonomie, motorische ontwikkeling, houdingsverbetering en plezier/ervaring.

Omschrijving interventie

Het GOUD Krachttrainingsprogramma duurt 24 weken en bestaat uit 2 sessies van ongeveer 60 minuten per week. Elke sessie bestaat uit 7 oefeningen om alle grote spiergroepen te trainen: step up, push up, squat, sit up, back extension, biceps curl, en triceps curl. Voor elke spiergroep zijn er ook alternatieve oefeningen, voor als een oefening niet lukt.

Voorafgaand aan elke trainingssessie is er een aerobe warming-up van 5 minuten (bijvoorbeeld fietsen of wandelen), en elke trainingssessie wordt afgesloten met een cooling-down van 5 minuten (rek- en strekoefeningen). Zorg dat er minimaal 48 uur tussen de 2 sessies zit. De krachttraining moet worden begeleid door een fysiotherapeut of bewegingsagoog, die zorgdragen voor een correcte en veilige uitvoering en daarbij het motiveren en aanmoedigen van de cliënt. De ratio trainer-client kan variëren van 1:1 of 1:2.

De 24 weken worden verdeeld in 4 mesocycli. Elke mesocyclus bestaat uit zes weken training. Na elke mesocyclus zal de trainingsintensiteit geleidelijk toenemen, en binnen elke mesocyclus zullen de gewichten zo worden aangepast dat de intensiteit gelijk blijft. De trainingsintensiteit wordt gemeten aan de hand van het percentage van het gewicht dat men voor één herhaling kan tillen (% van 1RM). In de eerste mesocyclus maken de deelnemers kennis met de krachtoefeningen en worden ze vertrouwd gemaakt met het trainingsprotocol. Ze leren de oefeningen veilig en in een goede houding uit te voeren. Tijdens mesocycli 2, 3 en 4 zal het aantal herhalingen geleidelijk worden verminderd, terwijl de trainingsintensiteit geleidelijk zal worden verhoogd tot intensief in de vierde mesocyclus (80% van 1RM). De rusttijd tussen de sets is afhankelijk van de trainingsintensiteit en varieert tussen 30 seconden en 2 minuten. Er is een opbouw waarin de cliënt van 'kennismaken met de krachtoefeningen' opbouwt tot een trainingsintensiteit van 80% van 1RM.

Trainingsparameters GOUD Krachttraining:

Mesocyclus	Trainingsweek	% of 1RM*	Aantal sets en herhalingen (hh)	Rust tussen sets
1	1 t/m 6	-	1-2x 20 hh	30 seconden
2	7 t/m 12	65	2x 15 hh	1 minuut
3	13 t/m 18	75	3x 10 hh	1 minuut
4	19 t/m 24	80	3x 8 hh	2 minuten

 

1RM*: Repetition Maximum, dit is het gewicht wat iemand maximaal één keer weg kan drukken. Hierbij geldt wel de voorwaarde dat dit uitgevoerd wordt met een correcte techniek zonder al te veel compensatiemechanismen van spieren die niet primair bij de oefening zijn betrokken.

Praktische tips

-

Meer informatie

Overzicht van de krachtoefeningen:

https://goudonbeperktgezond.nl/wp-content/uploads/2023/01/Total-Body-Workout-voor-mensen-met-een-verstandelijke-beperking-RESID.pdf.

Meer uitleg over de 1RM is te vinden in de bijlage.

Deze interventie is wetenschappelijk getoetst en effectief bevonden op niveau 'theoretisch onderbouwd. Dit is niveau 2/4 op de effectladder.

De artikelen waarop deze interventie gebaseerd is staan hieronder:

Weterings, S., Oppewal, A., & Hilgenkamp, T. (2019). The feasibility of vigorous resistance exercise training in adults with intellectual disabilities with cardiovascular disease risk factors. Mental Handicap Research, 33(3), 488-495. https://doi.org/10.1111/jar.12690

Weterings, S. et al. A resistance exercise set for a total body workout for adults with intellectual disabilities, a pilot study. J Appl Res Intellect Disabil, 2019. 32(3), 730-736.

 

Beweeginterventie 'Progressieve Weerstand Training'

Deze interventie richt zich op de cliënt en is enkelvoudig.

Randvoorwaarden

• Fitnessruimte met de volgende apparaten, die gevarieerd in te stellen zijn:
  • Shoulder press
  • Seated chest press
  • Seated row
  • Seated leg press
  • Knee extension
  • Seated calf raise
  • Diverse mogelijke variaties op bovenstaande
• Twee begeleiders; bewegingsagogen en/of fysiotherapeuten.
• De groep bestaat uit maximaal 6 cliënten.
• Een logboek per cliënt waarin de training is vastgelegd, bijgehouden door de bewegingsagoog of fysiotherapeut.

Doelgroep

Deze interventie is geschikt bevonden voor volwassen cliënten met een lichte (LVB) of matige verstandelijke beperking (MVB) met het Down Syndroom die in staat zijn om simpele, verbale instructies te volgen, fit zijn en geschikt zijn om deel te nemen in een training met progressieve weerstand. Deze interventie is geschikt voor wonen en dagbesteding.

Het expertpanel geeft aan dat deze interventie mogelijk ook geschikt is voor ouderen, personen die slechtziend, blind of doof zijn.

De cliënt volgt de Progressieve Weerstand Training in een groep onder begeleiding van in totaal 2 bewegingsagogen en/of fysiotherapeuten.

Het expertpanel geeft aan dat deze interventie mogelijk ook geschikt is voor personen die zelfstandig lopen, lopen met enige moeite, goed zicht hebben, slechtziend, blind en of doof zijn.

Doel interventie

Dit beweegprogramma is gericht op het verbeteren van spierkracht, spieruithoudingsvermogen en fysieke functies. Deze interventie is effectief bevonden op het doel kracht en functionele mogelijkheden vergroten.

Het expertpanel geeft aan dat deze interventie mogelijk ook werkzaam is op de doelen ontspanning, alertheid, obstipatie voorkomen of verhelpen, mentaal welbevinden, autonomie, functiemogelijkheden, hart- en vaatfunctioneren, uithoudingsvermogen, balans, lichaamssamenstelling (BMI/vetpercentage), motorische ontwikkeling, houdingsverbetering, plezier/ervaring, afname gedragsproblematiek.

Omschrijving interventie

Deze interventie duurt 10 weken en bestaat uit 2 sessies per week waarin 6 oefeningen uitgevoerd worden:

• Shoulder press
• Seated chest press
• Seated row
• Seated leg press
• Knee extension
• Seated calf raise

Als bovenstaande oefeningen niet geschikt of te moeilijk uitvoerbaar zijn voor de cliënt, mag deze aangepast worden voor dezelfde spiergroep.

Per oefening worden 2 sets van 10 tot 12 herhalingen uitgevoerd tot uitputting, gevolgd door 2 minuten rust. De weerstand werd verhoogd als de cliënt 2 sets van 12 herhalingen kon uitvoeren. Per cliënt houdt men een logboek bij waarin weerstand, herhalingen en sets ingevuld werden door de bewegingsagoog of fysiotherapeut.

Praktische tips

-

Meer informatie

Deze interventie is wetenschappelijk getoetst en effectief bevonden op niveau 'theoretisch onderbouwd'. Dit is niveau 2/4 op de effectladder.

Het artikel waarop deze interventie gebaseerd is, staat hieronder:

Shields N, Taylor NF, Dodd KJ. Effects of a community-based progressive resistance training program

on muscle performance and physical function in adults with Down syndrome: a randomized controlled trial. Archives of physical medicine and rehabilitation 2008;89:1215-20.